W tonacji minorowej. Wenecja przed otwarciem Biennale 2026

Tekst: Michał Borowik

Na kilka dni przed otwarciem 61. Międzynarodowej Wystawy Sztuki – La Biennale di Venezia wyraźnie rysuje się zmiana tonu, która odróżni tę edycję od poprzednich. Wystawa główna In Minor Keys, przygotowana przez Koyo Kouoh i jej zespół kuratorski, rozwija się jako kompozycja, w której znaczenie powstaje pomiędzy pracami, w ich zestawieniach i napięciach. Struktura wystawy poprowadzi widza przez równoległe wątki, które stworzą spójną całość. W centrum znajdzie się uważność, słuchanie oraz praca z tym, co cielesne i wspólnotowe. Każdy element stanie się częścią większego układu, w którym doświadczenie rozwinie się w czasie i przestrzeni.

W Arsenale i Giardini Biennale przyjmie formę środowiska, w którym kluczową rolę odegra fizyczna obecność. Instalacje Otobong Nkangi i Torkwase Dyson operują materią, skalą i rytmem, budując doświadczenie oparte na ruchu i relacji z otoczeniem. W tej samej przestrzeni pojawią się również realizacje Alfredo Jaara oraz Wangechi Mutu, które wprowadzą wyraźny wymiar społeczny i polityczny, rozszerzając pole wystawy. Pawilon Polski z projektem „Języki z wody” skupi się na komunikacji opartej na dźwięku, języku migowym i relacjach między uczestnikami. Pawilon Wielkiej Brytanii z prezentacją Lubainy Himid rozwinie temat pamięci i historii poprzez narrację wizualną. W tej konfiguracji Biennale układa się w wielogłosową mapę współczesności, w której szczególne znaczenie zyskują doświadczenia wspólnotowe oraz perspektywy rozwijane poza dominującymi centrami świata sztuki.

Równolegle do wystawy głównej Wenecja przygotowuje program wydarzeń, który realnie rozszerzy Biennale poza jego instytucjonalne ramy. W Palazzo Marin Shirin Neshat zaprezentuje projekt Do U Dare!, łączący film i instalację w opowieść o kobiecej tożsamości w świecie obrazów i kontroli. W Palazzo Mora wystawa Gaza—No Words—See the Exhibit wykorzysta haft jako medium pamięci, budując jedną z najmocniejszych zapowiedzi tej edycji. W Complesso dell’Ospedaletto projekt Canicula przygotowany przez Fondazione In Between Art Film skupi się na sztuce wideo i dźwięku jako narzędziach opisu współczesności. Te trzy punkty wyznaczają wyraźną oś Biennale poza pawilonami.

Istotną rolę odegrają także duże instytucje, które budują własne narracje równolegle do Biennale. W Punta della Dogana Lorna Simpson zaprezentuje wystawę rozwijającą temat historii i tożsamości poprzez malarstwo i fotografię. Fondazione Prada przygotowuje projekt łączący Arthura Jafę i Richarda Prince’a, analizujący funkcjonowanie obrazu w kulturze współczesnej. W Gallerie dell’Accademia Marina Abramović wprowadzi swoje prace w dialog z historią sztuki. Te wystawy nadadzą Biennale dodatkową skalę i instytucjonalny kontekst.

W miarę zbliżania się otwarcia coraz wyraźniej widać, że Biennale 2026 funkcjonuje jako doświadczenie rozproszone. Wenecja stanie się środowiskiem, w którym sztuka rozwija się w bezpośredniej relacji z miastem, jego architekturą i rytmem codzienności. Przemieszczanie się między pawilonami, wystawami i przestrzeniami publicznymi stworzy właściwą strukturę tej edycji. W tych przejściach ukształtuje się jej sens, który powróci do punktu wyjścia: sztuki działającej w wielu kierunkach jednocześnie.

Moje rekomendacje przed otwarciem:
1. Wystawa główna - Arsenale i Giardini
Ponad sto artystów i kolektywów. Arsenale będzie kluczowe dla zrozumienia koncepcji kuratorskiej, dlatego warto zaplanować przejście całej wystawy w jednym ciągu. Otobong Nkanga, Torkwase Dyson, Alfredo Jaar, Wangechi Mutu — prace tych artystów stanowią jeden z najmocniejszych punktów wystawy głównej. Łączą doświadczenie przestrzeni z wyraźnym kontekstem społecznym i politycznym, wyznaczając kierunek całej edycji.

2. Pawilon Wielkiej Brytanii - Lubaina Himid
Indywidualna prezentacja jednej z najważniejszych artystek tej edycji. Tematy: historia, migracja, przynależność.

3. Pawilon Polski - „Języki z wody”
Projekt Bogny Burskiej i Daniela Kotowskiego oparty na dźwięku, języku migowym i komunikacji międzygatunkowej.

4. Shirin Neshat - Palazzo Marin
Projekt Do U Dare! łączący film i instalację. Temat: obraz, ciało, kontrola.

5. „Gaza—No Words—See the Exhibit” - Palazzo Mora
Około 100 prac wykonanych techniką haftu tatreez. Narracja oparta na pamięci i doświadczeniu.

6. „Canicula” - Complesso dell’Ospedaletto
Wystawa wideo Fondazione In Between Art Film. Nowe realizacje artystów pracujących z obrazem ruchomym i dźwiękiem.

7. Lorna Simpson - Punta della Dogana
Duża wystawa obejmująca ponad 20 lat pracy artystki. Malarstwo, fotografia i nowe realizacje.

8. Fondazione Prada - Helter Skelter: Arthur Jafa i Richard Prince
Wystawa kuratorowana przez Nancy Spector, analizująca funkcjonowanie obrazu we współczesnej kulturze wizualnej.

9. „Marea” - Melissa McGill
Instalacja w przestrzeni miasta złożona z około 100 obrazów rozwieszonych nad ulicą. Projekt związany z poziomem wody i zmianami klimatu.

10. San Giacomo in Paludo
Nowa przestrzeń wystawiennicza na wyspie w lagunie. Program inauguracyjny obejmie realizacje site specific.

1 z 1